Κοινοβούλιο και πάλη των τάξεων

«Πολιτικό είναι αυτό που η ιστορική φάση της ταξικής πάλης καθιστά επίκαιρο»

Louis Althusser

1. Το δημοσκοπικό παράδοξο

Καθώς πλησιάζει η προσφυγή στις εθνικές εκλογές, επιβεβαιώνεται ένα (φαινομενικά) παράδοξο που χαρακτηρίζει ολόκληρη σχεδόν την τελευταία διετία: Φθίνει αφενός η νομιμοποίηση της κυβέρνησης, χωρίς αφετέρου να αναδύεται μια δημοσκοπική εκλογική δυναμική «για αλλαγή» εκ μέρους των κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Στη μία πλευρά έχουμε την παρακμή της ΝΔ στο φόντο των αλλεπάλληλων σκανδάλων και της εικόνας διαφθοράς και «ανικανότητας» που αποπνέει η κυβέρνηση, αλλά και (κυρίως) κάτω από το βάρος της διαρκούς επιδείνωσης των όρων ζωής της κοινωνικής πλειοψηφίας.

Στην άλλη πλευρά έχουμε την καθήλωση των δημοσκοπικών ποσοστών της αξιωματικής αντιπολίτευσης του ΠΑΣΟΚ, αλλά και των υπόλοιπων κομμάτων που διεκδικούν (μερίδιο από) την επόμενη κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένων και των «νέων» σχηματισμών: κόμμα Τσίπρα (Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη – ΕΛΑΣ), κόμμα Καρυστιανού (Ελπίδα για τη Δημοκρατία), κυοφορούμενη κίνηση Σαμαρά.

Η βύθιση της επιρροής της ΝΔ επέτεινε τις αντιπολιτευτικές τάσεις και κινήσεις στο εσωτερικό της, οι οποίες εκδηλώθηκαν με αφορμή το Συνέδριο του κόμματος στα μέσα Μαΐου. Κύριο γεγονός αποτέλεσε η επιστολή δέκα πρώην υπουργών, στην οποία υποστηρίζεται ότι οι «αξίες της παράταξης» που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής «συνθλίβονται από μια εξουσία που χρησιμοποιεί το όνομα της παράταξης, αλλά έχει προ πολλού απομακρυνθεί από τις αξίες της». Η σημερινή ΝΔ, υποστηρίζουν οι 10 πρώην υπουργοί, «ενδιαφέρεται μόνο για τη συγκέντρωση της εξουσίας και τη χειραγώγηση της κοινωνίας. Αντί της παραγωγικής ανασυγκρότησης και της αποτελεσματικής καταπολέμησης της ακρίβειας, επιλέγει την αδιαφανή κατασπατάληση των ευρωπαϊκών πόρων. Εγκαθιδρύει μια κουλτούρα ατιμωρησίας και ευνοιοκρατίας, επιτρέποντας τη διάχυτη διαφθορά και την οικοδόμηση ενός κράτους φιλικού στους λίγους και εχθρικού στους πολλούς». ¹ Από την κυβέρνηση αποστασιοποιήθηκε και ο πρώην Πρόεδρος της ΝΔ και Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Βαγγέλης Μεϊμαράκης, ο οποίος έδωσε το παρών την πρώτη ημέρα του Συνεδρίου, την Παρασκευή 15 Μαΐου, αλλά μετά έφυγε και δεν επέστρεψε – ούτε τη δεύτερη, ούτε την τρίτη μέρα. Και αυτό παρά το γεγονός ότι του είχε προταθεί να προλογίσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη στη δευτερολογία του, κλείνοντας τις εργασίες του Συνεδρίου.

Ενώ όμως η επιρροή της κυβέρνησης συρρικνώνεται, κανένα από τα κόμματα που διεκδικούν (μερίδιο από) την επόμενη κυβέρνηση δεν πλησιάζει το δημοσκοπικό ποσοστό της ΝΔ. Όλα, παραμένουν δημοσκοπικά κάτω από το 20%.

Πώς εξηγείται το «παράδοξο» αυτό; Δηλαδή το να μην αναδεικνύεται μια εναλλακτική πολιτική δυναμική απέναντι σε μια κυβέρνηση που συγκεντρώνει όλο και περισσότερο την απέχθεια και την οργή της κοινωνικής πλειοψηφίας; Διαφορετικά διατυπωμένο, τι (μπορούν να) περιμένουν από τα κόμματα της αντιπολίτευσης οι ψηφοφόροι που έχουν αποστασιοποιηθεί από το πολιτικό σύστημα;

Τα κύρια ζητήματα που καταγράφονται ως λόγοι δυσφορίας ή αντίθεσης προς την κυβέρνηση σχετίζονται, όπως σημειώσαμε, με την καθήλωση των μισθών και την ακρίβεια (δηλαδή τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των λαϊκών εισοδημάτων), που εκφράζεται επίσης ως έλλειψη προοπτικής για τη νέα γενιά («αυτός ο κόσμος δεν είναι για μένα», όπως έγραψε μία από τις δύο 17χρονες μαθήτριες που αυτοκτόνησαν μαζί στις 12/5/26 στην Ηλιούπολη). Παράλληλα, η αίσθηση «ατιμωρησίας» όσων νέμονται τις κορυφές των κρατικών μηχανισμών στο φόντο των αλλεπάλληλων σκανδάλων, διαχέουν την αντίληψη ότι απουσιάζει από την κοινωνία η «δικαιοσύνη» και η «δημοκρατία».

Αυτή η δυσφορία προς την κυβερνητική διαχείριση και τους κρατικούς «θεσμούς» δεν προσλαμβάνει όμως μονοσήμαντα ένα «αντιδεξιό» ή «κεντροαριστερό» πρόσημο. Καθώς σε μεγάλο βαθμό κυριαρχείται από έναν «λαϊκό» εθνικισμό, εκδηλώνεται και με ακροδεξιές ή χαοτικές τάσεις που επικαλούνται τους κατασταλτικούς μηχανισμούς του αστικού κράτους για «να αποδοθεί δικαιοσύνη», να «κάτσουν στο σκαμνί» και «να πάνε φυλακή» οι ένοχοι κλπ., ακόμα και να προστατευτεί η χώρα από την «εισβολή» μεταναστών και ειδικότερα μουσουλμάνων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην «πάνδημη» κινητοποίηση για το έγκλημα στα Τέμπη δεν κυριάρχησε η γραμμή «ή τα κέρδη τους ή οι ζωές μας» (ως πρόσκληση αγώνα ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό και το κεφάλαιο), αλλά οι επικλήσεις για «τιμωρία» και «δικαιοσύνη», την ίδια στιγμή που η κυβερνητική πλειοψηφία πρότασσε το «ανθρώπινο λάθος» και εξαιρούσε από κάθε ποινική ευθύνη τα αρμόδια για τους σιδηροδρόμους στελέχη της.

Το αποτέλεσμα λοιπόν είναι να αποτυπώνεται δημοσκοπικά μια διάχυση της πρόθεσης ψήφου των «αντικυβερνητικών» ψηφοφόρων σε όλο το ιδεολογικό φάσμα της πολιτικής σκηνής, με ισχυροποίηση ακροδεξιών και εθνικο-λαϊκιστικών μορφωμάτων, αφήνοντας δημοσκοπικά τα κόμματα της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης (ΠΑΣΟΚ, Τσίπρας, κλπ.) πίσω από την παρακμάζουσα ΝΔ.

2. Οι σταθερές πίσω από την αντιπαράθεση Δεξιάς – Κεντροαριστεράς, ή η αμεταβλητότητα των κρατικών στρατηγικών

Τι όμως θα μπορούσε να αλλάξει στους όρους ζωής της εργατικής τάξης και της κοινωνικής πλειοψηφίας στην περίπτωση εκλογικής νίκης ενός κεντροαριστερού κόμματος ή μιας συμμαχίας κεντροαριστερών κομμάτων; Πιο συγκεκριμένα θα μπορούσε να αλλάξει ο ταξικός συσχετισμός δύναμης κεφαλαίου-εργασίας προς όφελος της εργασίας; Διότι από αυτόν τον ταξικό συσχετισμό δύναμης ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία απορρέουν η διανομή του εισοδήματος, αλλά και ευρύτερα οι όροι ζωής της πλειοψηφίας, η διάρκεια της εργάσιμης ημέρας, οι συνθήκες εργασίας και ασφάλειας, κλπ.

Αυτός ο ταξικός συσχετισμός δύναμης προκύπτει κατ’ αρχάς αυτοφυώς μέσα στην πάλη των τάξεων. Καθώς οι μισθοί, δηλαδή το βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης, συνιστά για το κεφάλαιο «εργασιακό κόστος» που πρέπει να συμπιεστεί για να υπάρξει «ανάπτυξη», δηλαδή αυξημένα κέρδη, η σύγκρουση κεφαλαίου-εργασίας είναι δομική. Και είναι αυτή η σύγκρουση που καθορίζει πρωτογενώς το ύψος του μισθού και τη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας. Ο κεφαλαιοκράτης έχει συμφέρον να συμπιέζει τον μισθό και να παρατείνει την εργάσιμη μέρα για να αυξάνει τα κέρδη του. Αντίθετα ο εργάτης έχει συμφέρον να αγωνίζεται για την αύξηση του μισθού του και τον περιορισμό των ωρών εργασίας. Και όπως επισήμανε ο Μαρξ, «έχουμε εδώ μιαν αντινομία, δίκαιο ενάντια σε δίκαιο, και τα δυο εξίσου κατοχυρωμένα από το νόμο της ανταλλαγής εμπορευμάτων. Και ανάμεσα σε δυο ίσα δίκαια αποφασίζει η βία». ²

Τη βελτίωση των συνθηκών ζωής της εργατικής τάξης μπορεί να εγγυηθεί πάνω από όλα μια ισχυροποίησή της μέσα στους τόπους δουλειάς, μέσω του συνδικαλιστικού της αγώνα. Αυτός ο αγώνας μπορεί να επιβάλει επίπεδα μισθών και εργασιακά δικαιώματα που κατοχυρώνουν και βελτιώνουν τους όρους εργασίας και την αγοραστική δύναμη των μισθών σε ένα καθεστώς αυξανόμενου πληθωρισμού και ακρίβειας. Πρόκειται περί «μιας αδιάκοπης, καθημερινής και εξαιρετικά δύσκολης μάχης, ενός είδους πολέμου χαρακωμάτων που δεν μπορεί ούτε να περατωθεί ούτε να εγκαταλειφθεί, ο οποίος συγκαλύπτεται ως επί το πλείστον από τις θεαματικές πολιτικές μάχες που καταλαμβάνουν το προσκήνιο. Αυτός λοιπόν ο υπόκωφος, σκοτεινός, μη περατός και αιματηρός πόλεμος χαρακωμάτων είναι ακριβώς η  οικονομική  ταξική πάλη». ³ Στο πεδίο αυτών των ταξικών ανταγωνισμών το κράτος επεμβαίνει δευτερογενώς με τη νομοθεσία, το φορολογικό σύστημα, τις δημόσιες δαπάνες κλπ.

Προτού όμως αναφερθούμε στις κρατικές πολιτικές πρέπει να αναρωτηθούμε: Ποιο κόμμα της Κεντροαριστεράς προωθεί τον οικονομικό συνδικαλιστικό και πολιτικό αγώνα της εργατικής τάξης ενάντια στο κεφάλαιο; Η απάντηση είναι προφανής: Κανένα! Από τα κόμματα που έχουν κοινοβουλευτική εκπροσώπευση τον ρόλο αυτόν υποστηρίζει η πολιτική δράση του ΚΚΕ. Στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, στην ίδια κατεύθυνση συμβάλλουν και οι οργανώσεις της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς. Τα κόμματα της Κεντροαριστεράς, αντίθετα, ξορκίζουν την ταξική πάλη πίσω από σχήματα όπως «παραγωγική ανασυγκρότηση» και «ανάπτυξη για όλους», ενώ ο Τσίπρας έφτασε στο σημείο να δηλώσει ότι ο ίδιος θα πει στους καπιταλιστές να αυξήσουν τους μισθούς και θα τους πείσει! ⁴

Ας έρθουμε λοιπόν τώρα και στο επίπεδο των κρατικών πολιτικών και αρχικά στο σκέλος των κρατικών δαπανών. Όπως είναι γνωστό, και η παράδοση του J.-M. Keynes το έχει αναδείξει, οι κρατικές δαπάνες λειτουργούν ως «επιταχυντής» της οικονομικής μεγέθυνσης: αυξάνουν τη ζήτηση και δημιουργούν προϋποθέσεις για την αύξηση των επενδύσεων. Όμως, αντίθετα με ό,τι συνέβαινε τις πρώτες δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο ταξικός συσχετισμός δύναμης κεφαλαίου-εργασίας ήταν διαφορετικός, σήμερα η αύξηση των κρατικών δαπανών δεν προσανατολίζεται στο «κοινωνικό κράτος», αλλά στην άμεση «επιδότηση» των επιχειρηματικών ομίλων, του μεγάλου κεφαλαίου. Καθώς η στρατηγική αυτή, αρχικά ως «επιδότηση της πράσινης ανάπτυξης», έφτασε γρήγορα στα όριά της, έχει πλέον προσανατολιστεί στη στροφή προς τις στρατιωτικές δαπάνες, καλλιεργώντας παράλληλα ένα κλίμα «πολεμικής προετοιμασίας» και «εθνικών κινδύνων», για τη νομιμοποίησή της στον πληθυσμό.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ το 2014 μόλις τρεις από τις 31 χώρες του ΝΑΤΟ (δεν λαμβάνεται υπόψη η Ισλανδία) είχαν στρατιωτικές δαπάνες που ξεπερνούσαν το 2% του ΑΕΠ (οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Ελλάδα), και μάλιστα 10 χώρες είχαν στρατιωτικές δαπάνες χαμηλότερες από το 1% του ΑΕΠ, το 2025 οι στρατιωτικές δαπάνες και των 31 χωρών έφτασαν ή ξεπέρασαν το όριο του 2%. Η Ελλάδα, με στρατιωτικές δαπάνες ύψους 2,85% του ΑΕΠ κατατάσσεται 8 ^η ανάμεσα στις ΝΑΤΟικές χώρες, μετά την Πολωνία, τις τρεις χώρες της Βαλτικής, τη Νορβηγία, τις ΗΠΑ και τη Δανία. Μάλιστα, ιδιαίτερη σημασία έχει και η αλλαγή στη σύνθεση των στρατιωτικών δαπανών, καθώς κατά την τελευταία δεκαετία εκτινάχθηκε το ποσοστό των δαπανών για οπλικά συστήματα και συναφή εφόδια στο σύνολο των στρατιωτικών δαπανών. Στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό εκτινάχθηκε από περίπου 7,5% το 2014 στο 35% το 2025. Οι συνολικές στρατιωτικές δαπάνες στις χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ σε σταθερές τιμές του 2021 αυξήθηκαν από 1026 δις δολάρια το 2014 σε 1404 δις δολάρια το 2025 (αύξηση 37%). Για τις ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ και τον Καναδά η αύξηση αυτή ήταν σημαντικά μεγαλύτερη: Από 279 δις δολάρια το 2014 σε 559 δις δολάρια το 2025 (αύξηση 200%). Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Μάρτιο του 2025, οι χώρες-μέλη δεσμεύτηκαν να αυξήσουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ μέχρι το 2035! ⁵

Μάλιστα, δεν είναι μόνο οι χώρες του ΝΑΤΟ, αλλά ευρύτερα, όσες χώρες ευθυγραμμίζονται με το δυτικό ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο. Η περίπτωση Κύπρου είναι, για παράδειγμα, χαρακτηριστική. Η Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ διατηρεί τυπικά τη ρητορική της «μικρής χώρας» και του «θύματος εισβολής και κατοχής», ενσωματώνεται τα τελευταία χρόνια όλο και οργανικότερα στη στρατηγική του δυτικού ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Η θέση της δίπλα στη Γάζα, στον Λίβανο, στη Συρία, στο Ισραήλ και στις θαλάσσιες οδούς της Μέσης Ανατολής την καθιστά κρίσιμο κόμβο στρατιωτικής, ενεργειακής, πληροφοριακής και διπλωματικής διαμεσολάβησης. Δεν πρόκειται απλώς για «γεωγραφικό πλεονέκτημα», όπως το παρουσιάζει η επίσημη κρατική γλώσσα, αλλά για μια στρατηγική πρόσδεση που μετατρέπει την Κύπρο σε προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης, σε στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τους ευρωατλαντικούς μηχανισμούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία SIPRI/World Bank, οι στρατιωτικές δαπάνες της Κυπριακής Δημοκρατίας ανήλθαν το 2024 περίπου στο 1,65% του ΑΕΠ, ενώ σε απόλυτους όρους προσέγγισαν τα 600 εκατ. δολάρια. Για το 2025, οι εκτιμήσεις που αναδημοσιεύονται από διεθνείς βάσεις δεδομένων ανεβάζουν τις κυπριακές στρατιωτικές δαπάνες περίπου στα 663 εκατ. δολάρια. Η Κύπρος, δηλαδή, δεν βρίσκεται απλώς σε κατάσταση «άμυνας», αλλά συμμετέχει ενεργά στην ευρωπαϊκή και περιφερειακή κούρσα επανεξοπλισμού.

Η ταξική διάσταση είναι σε όλες τις περιπτώσεις προφανής. Την ίδια στιγμή που η ακρίβεια, το στεγαστικό, η εργασιακή επισφάλεια, η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας και η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων πιέζουν την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα, το κράτος βρίσκει πόρους για εξοπλισμούς, στρατιωτικές υποδομές και γεωπολιτικές διευκολύνσεις. Η συζήτηση για την «ασφάλεια» αποσπάται έτσι από την κοινωνική ασφάλεια – μισθούς, στέγη, υγεία, παιδεία, εργασιακά δικαιώματα – και ανακατευθύνεται προς την εθνική-στρατιωτική ασφάλεια, δηλαδή την ενδυνάμωση των κατασταλτικών μηχανισμών του κράτους.

Λεφτόδεντρα υπάρχουν λοιπόν μόνο για τις στρατιωτικές δαπάνες! Και αυτές οι στρατιωτικές δαπάνες δεν έρχονται μόνες. Για να νομιμοποιηθεί η (τερατώδης, στην Ευρώπη!) αύξησή τους, χρειάζονται σενάρια «εξωτερικών κινδύνων» που να τις δικαιολογούν στα μάτια του πληθυσμού. Αν στην Ελλάδα είναι δεδομένη η πατροπαράδοτη «εξ Ανατολών απειλή», στην Πολωνία, τις χώρες της Βαλτικής, στη Γερμανία κλπ. ο «εξωτερικός κίνδυνος» απέκτησε μορφή μετά την έκρηξη του πολέμου στην Ουκρανία: Η Ρωσία, λέει το σενάριο, μέχρι το 2030 θα έχει καταλάβει ολόκληρη την Ουκρανία και θα αρχίσει να επιτίθεται στις γειτονικές χώρες του ΝΑΤΟ! Διότι στη φύση του Ρώσου, (όπως και του Τούρκου, άλλωστε!), είναι η περιφρόνηση του «διεθνούς δικαίου» και των δικαιωμάτων των άλλων λαών. Μόνο το Ισραήλ σέβεται το διεθνές δίκαιο και τα δικαιώματα και για αυτό προφανώς το στηρίζει η «δημοκρατική» Δύση.

Για μια ακόμα φορά η ρητορική του φόβου καλλιεργείται χέρι-χέρι με την εθνικιστική έξαρση, τον ανορθολογισμό και τον ρατσισμό.

Ας έρθουμε τώρα σύντομα στο θεσμικό σκέλος της κρατικής πολιτικής. Είναι το πεδίο όπου η Κεντροαριστερά «δίνει τα ρέστα της» με εκθέσεις ιδεών που παρουσιάζονται ως «δεσμεύσεις»: «Οι σύγχρονες συνθήκες απαιτούν μεταρρυθμίσεις προς όφελος των πολλών, αλλαγές με βάθος και διάρκεια, που να ανοίγουν δρόμους για ουσιαστικούς κοινωνικούς μετασχηματισμούς, καθώς και ρήξεις όπου οι δομές εξουσίας αναπαράγουν ανισότητες και αδιέξοδα. Γιατί για την σύγχρονη Αριστερά η πολιτική δεν είναι η τέχνη του εφικτού αλλά η διεύρυνση των ορίων του εφικτού». ⁶

Δεν ισχυριζόμαστε ότι στο πλαίσιο του καπιταλισμού δεν υπήρξαν ή δεν μπορούν να υπάρξουν ευρείας κλίμακας μεταρρυθμίσεις προς όφελος της εργατικής τάξης και της κοινωνικής πλειοψηφίας. Μόνο που οι μεταρρυθμίσεις αυτές γίνονται δυνατές αποκλειστικά στο έδαφος των ταξικών αγώνων των «από κάτω», όταν οι αγώνες αυτοί μεταβάλλουν τον ταξικό κοινωνικο-πολιτικό συσχετισμό δυνάμεων και καθίστανται «πολιτικός κίνδυνος» για τη σταθερότητα του κοινωνικού καθεστώτος. Δηλαδή, τέτοιες μεταρρυθμίσεις υλοποιούνται σε μια συγκυρία που το σύστημα «συνειδητοποιεί» ότι η ταξική δυναμική τείνει να αμφισβητήσει τη σταθερότητά του. ⁷ Και φυσικά, οι μεταρρυθμίσεις αυτές τίθενται διαρκώς υπό αίρεση, αν η ισχύς της εργατικής τάξης και του λαϊκού κινήματος εξασθενίσει.

Μάλιστα, το αστικό κράτος είναι κατά κανόνα οχυρωμένο θεσμικά ώστε να αποκλείει κατά το δυνατόν τέτοιες μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα μείωναν την ισχύ της καπιταλιστικής εξουσίας απέναντι στις εξουσιαζόμενες και υφιστάμενες την εκμετάλλευση τάξεις. Ειδικότερα στις χώρες της ΕΕ έχει οικοδομηθεί ένα τέτοιο «διακρατικό» θεσμικό πλαίσιο, που δυσχεραίνει εξαιρετικά την ουσιαστική «αλλαγή πολιτικής» ως αποτέλεσμα μιας κυβερνητικής αλλαγής: Οικονομική-Νομισματική Ένωση, Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, Ευρωπαϊκή Οικονομική Διακυβέρνηση, Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος, κλπ. ⁸ Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και η αυστηροποίηση του ποινικού-κατασταλτικού νομικού πλαισίου των χωρών της ΕΕ, με τη διεύρυνση του ορισμού της «τρομοκρατίας», όπως και της κατηγορίας του «υπόπτου προσώπου».

Τι μπορεί να προσφέρει, επομένως, η Κεντροαριστερά σε όσους ασφυκτιούν στο σημερινό καθεστώς της καπιταλιστικής βαρβαρότητας και χρεώνουν την κατάσταση στη ΝΔ και στο καθεστώς Μητσοτάκη; Μάλλον μόνον την ελπίδα ότι οι ρυθμοί επιδείνωσης της καθημερινότητας μπορεί να επιβραδυνθούν. Δεν είναι τυχαίο ότι το «Μανιφέστο» Τσίπρα, αφού υπόσχεται Ειρήνη, Ευημερία, Ελευθερία, καταλήγει ως εξής: «Δεσμευόμαστε ότι αυτά τα τρία “έψιλον” θα οδηγούν σταθερά την εθνική μας πορεία. Για να το κάνουμε αυτό όμως, χρειαζόμαστε ένα τέταρτο έψιλον: την ΕΛΠΙΔΑ. Όχι ως σύνθημα, αλλά ως συλλογική δυνατότητα. Ως πεποίθηση ότι η ζωή μπορεί να γίνει πιο ασφαλής, πιο δίκαιη, πιο αξιοπρεπής». ⁹ Βέβαια, είναι γνωστό ότι και η ελπίδα πεθαίνει. Έστω τελευταία!

3. Διεθνοπολιτικές σταθερές και ταξικοί συσχετισμοί

Έχουμε επανειλημμένα περιγράψει την οργανική ενσωμάτωση του ελληνικού κράτους στη στρατηγική του δυτικού ιμπεριαλισμού και μάλιστα σε ρόλο προκεχωρημένου φυλακίου δίπλα στο Ισραήλ και σε στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ. Τον ρόλο αυτόν στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο (και τις απορρέουσες διεθνείς σχέσεις) ούτε στο ελάχιστο δεν αμφισβητούν τα κόμματα της Κεντροαριστεράς ή της Ακροδεξιάς.

Για να συντονιστούν κάπως με το δημόσιο αίσθημα αποδοκιμασίας του Ισραήλ από την πλειοψηφία των πολιτών, τα κεντροαριστερά κόμματα προβαίνουν απλώς σε άσφαιρες δηλώσεις «καταδίκης» της γενοκτονίας του παλαιστινιακού λαού. Πιο προσεκτικός ο Τσίπρας, έσπευσε κατά την ανακοίνωση της ΕΛΑΣ να συνδέσει τη γενοκτονία με άλλες «παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου». ¹⁰ Πιο αιχμηρός ο Ανδρουλάκης, καυτηρίασε τη «μονομερή ταύτιση της κυβέρνησης με τον σφαγέα Νετανιάχου», προτείνοντας ένα «νέο Ελσίνκι». ¹¹ Καμία αναφορά εκ μέρους τους για τις αμερικανικές βάσεις στη χώρα, για τη συμμετοχή των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων στις δυτικές ιμπεριαλιστικές επιχειρήσεις, τα επιθετικά σχέδια της ελληνικής αστικής τάξης, καμία σκέψη για περικοπές στις φρενήρεις στρατιωτικές δαπάνες που επιτείνουν την ασφυξία του λεγόμενου κοινωνικού κράτους.

Τα πράγματα δεν πήγαν πάντως καλά για τους «συμμάχους μας», δηλαδή για τον δυτικό ιμπεριαλισμό (και κατ’ επέκταση για «εμάς» – τις στρατηγικές του ελληνικού κράτους και κεφαλαίου). Όχι μόνο δεν κατέρρευσε το καθεστώς του Ιράν, ή έστω δεν εξαλείφθηκε η δυνατότητα της χώρας αυτής να αμύνεται πλήττοντας τους αντιπάλους της, αλλά επιπλέον το Ιράν μετέτρεψε σε πραγματικότητα αυτό που στο παρελθόν ήταν μόνο μια θεωρητική δυνατότητα: Απέδειξε ότι μπορεί να κλείνει τα στενά του Ορμούζ, βυθίζοντας την παγκόσμια οικονομία σε αβεβαιότητα και υποχρεώνοντας τις ΗΠΑ, παρά την τεράστια στρατιωτική υπεροπλία τους, να συμφωνήσουν σε μια μακροχρόνια εκεχειρία και διαπραγμάτευση, στην οποία περιλαμβάνεται ως όρος όχι απλώς η άμβλυνση των οικονομικών κυρώσεων προς το Ιράν, αλλά και ο τερματισμός της ισραηλινής παρουσίας στον Λίβανο. ¹² Καίτοι, βέβαια, το τελευταίο υπαγορεύεται επίσης από την ανικανότητα του Ισραήλ να καταβάλει τη Χεσμπολάχ και να προστατεύσει τις στρατιωτικές δυνάμεις του από τα κατευθυνόμενα από οπτικές ίνες ντρόουν της σιιτικής αντίστασης. ¹³

Οι εξελίξεις αυτές συνιστούν σαφή μετατόπιση του παγκόσμιου γεωπολιτικού τοπίου: Γκρεμίζουν την παγιωμένη εικόνα της στρατιωτικής παντοκρατορίας των ΗΠΑ και ευρύτερα του δυτικού ιμπεριαλισμού και καθιερώνουν το Ιράν ως μείζονα περιφερειακή δύναμη.

Οι εξελίξεις αυτές οξύνουν τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις, αλλά δεν σημαίνουν μετατόπιση του ταξικού συσχετισμού δύναμης υπέρ των δυνάμεων της εργασίας. Δεν βελτιώνεται, με άλλα λόγια ο ταξικός συσχετισμός δύναμης υπέρ της εργατικής τάξης και των συμμάχων της στις ΗΠΑ ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα της Δύσης επειδή απέτυχε η στρατιωτική επιχείρηση εναντίον του Ιράν. Το ζητούμενο λοιπόν είναι το ίδιο, όπως και πριν τον πόλεμο στο Ιράν: Εντατικοποίηση των εργατικών αγώνων, βάθεμα της κριτικής στον καπιταλισμό και της πολιτικής αντιπαράθεσης με το αστικό κράτος και τους μηχανισμούς του.